Op 24 december 2021 oordeelde de Hoge Raad dat de vermogensrendementsheffing in box 3 (geldend vanaf 2017) onrechtmatig is. In reactie daarop heeft de Belastingdienst op 4 februari 2022 de massale bezwaarprocedures collectief gegrond verklaard.

Hoewel dit een eerste stap is, blijft het onduidelijk wat de exacte gevolgen zijn voor individuele aanslagen. Staatssecretaris Van Rij heeft inmiddels 84 Kamervragen beantwoord. Wij geven een overzicht van de huidige stand van zaken.

Planning en vertraging

Het collectieve besluit van 4 februari was slechts het startschot. Het kabinet koerst op uiteindelijke besluitvorming bij de Voorjaarsnota.

• Gevolg: De wettelijke plicht om binnen zes maanden (uiterlijk 4 augustus 2022) rechtsherstel te bieden aan de deelnemers van de massaalbezwaarprocedures (jaren 2017-2018), wordt waarschijnlijk niet gehaald.
• Juridische consequenties: Dit kan leiden tot ingebrekestellingen en dwangsommen, maar het kabinet vindt zorgvuldige besluitvorming momenteel zwaarder wegen dan snelheid.

Gevolg voor niet-bezwaarmakers

Een grote vraag is of het arrest ook gevolgen heeft voor burgers die geen bezwaar hebben gemaakt over de jaren 2017 t/m 2020. Hun aanslagen staan immers al onherroepelijk vast.

• Advies: De staatssecretaris heeft advies ingewonnen. Volgens dit advies is het juridisch houdbaar om verzoeken om ambtshalve vermindering voor deze groep af te wijzen. Het ziet er dus naar uit dat wie niet tijdig bezwaar heeft gemaakt, mogelijk buiten de boot valt.

Wat is ‘werkelijk rendement’?

De Hoge Raad was niet expliciet over hoe het ‘werkelijk behaalde rendement’ berekend moet worden.

• Advies deskundigen: Externe deskundigen adviseren de staatssecretaris dat bij rechtsherstel niet alleen gekeken moet worden naar direct inkomen (rente, dividend, huur), maar ook naar waardemutaties.
• Betekenis: Dit zou betekenen dat ook ongerealiseerde koerswinsten (of -verliezen) van aandelen en waardestijgingen van vastgoed meetellen als rendement.

Noodwetgeving en uitvoering

De huidige situatie is onhoudbaar. Omdat een volledig nieuw stelsel op basis van werkelijk rendement pas op zijn vroegst in 2025 klaar is, wordt er gekeken naar noodwetgeving voor de tussenliggende jaren.

• Uitvoerbaarheid: Dit heeft een enorme impact op de Belastingdienst. Het gaat om herstelacties voor tienduizenden bezwaarmakers (2017-2020) en miljoenen belastingplichtigen vanaf 2021. Handmatig herstel is onmogelijk; er wordt gezocht naar geautomatiseerde oplossingen.